ابراهیم فیاض
1. اگر دیپلماسی را (رسیدن به سطحی از دانش كه
ما را بر تعامل بادیگران، توانا می سازد)، تعریف كنیم، مذاهب و
ادیان، بزرگ ترین دیپلماسی سازان جهان می باشند؛ چرا كه بزرگ ترین
منبع دانش سازمیان فرهنگی، مذاهب و ادیان می باشند كه بر اساس آن
ارتباطات میان فرهنگی و بین المللی شكل می گیرد.
2. شیعه به عنوان یك مذهب كه گستره تاریخی و جغرافیایی خاص خود را
دارد و روابط خود را در طول زمانی شكل داده كه در دیپلماسی رهبران
آن در طول زندگی شان، تجلی نموده است، و چون فعالیت سیاسی داشته
اند، پس دیپلماسی سیاسی نیز قابل دستیابی است، وچون دیپلماسی بر
اساس دانش بنا می شود، پس دانش شناسی مذاهب بسیار ضروری است.
3. دیپلماسی یك نوع گفتگو و ارتباط می باشد، پس بالطبع دانش
ارتباطات نیز می باشد و (ارتباط شناسی دیپلماسی) یكی از بحث های
عمیق دیپلماسی می باشد، در نتیجه شیعه شناسی دیپلماسی بر اساس
ارتباط شناسی شیعه بنا می شود و نظریه ای كه بایستی ساخته شود
براساس آن خواهد بود.
4. دیپلماسی یك (ارتباط دانش محور) می باشد، پس تركیبی ازدانش و
ارتباط، می تواند راهنمای دستیابی به دیپلماسی شیعه باشد؛ به عبارت
دیگر (ارتباط شناسی دیپلماسی) بر اساس نوع دانش تولیدی دردرون یك
مذهب می باشد و بر اساس ركود یا فوران دانش یك مذهب،دیپلماسی آن
غیر فعال یا فعال خواهد شد.
5. شیعه دارای یك فلسفه تاریخ است كه دانش خود را بر اساس آن شكل
می دهد. فلسفه تاریخی كه از عاشورا شروع می شود و به ظهورمنجی
آخرالزمان منتهی می شود و حال آنكه شیعه در میانه آن ایستاده است و
برای دستیابی به دانش به دنبال معنا یابی این فرآیند تاریخی می
باشد و ارتباط شناسی خود را بر اساس این (دانش تولیدی) بنامی كند
كه از آن دیپلماسی شیعه تولید می شود.
6. نظریه سیاسی شیعه و دانش آن براساس (محبت) بنا می شود وسپس به
عقلانیت عرفی می رسد و عقلانیت عرفی در چارچوب (محبت) بنا می شود
(پس سكولاریسم و لائیسم دور می شود) ودیپلماسی شیعی نیز در همین
چارچوب ساخته می شود. از طرفی چون دارای (محبت) است، نمی تواند
نسبت به ارزش های انسانی بی تفاوت باشد، پس اصل اول دیپلماسی شیعه،
امر به معروف و نهی از منكر است كه در یك (ارتباطات شیعی) بنا می
شود.
7. امر به معروف و نهی از منكر در یك فضای كلامی ـ فقهی شكل می
گیرد و محبت ـ كه جان كلام فقه شیعه است ـ بر امر به معروف و نهی
از منكر حكومت می كند، در نتیجه خشونت های موجود در برخی از فرق
اسلامی، در شیعه وجود ندارد و امر به معروف و نهی از منكر، سبب
هنجارشكنی جامعه می شود، و آشوب اجتماعی و رادیكالیسم اجتماعی را
به وجود نمی آورد.
8. امر به معروف و نهی از منكر، بابی از فقه شیعه است كه تابع
قواعدفقهی می باشد (حفظ نظام اجتماعی) مهم ترین اصل حاكم بر فقه
شیعی است و تمامی احكام فقهی، زمانی كه در معارضه با آن واقع می
شوند، برای حفظ نظام اجتماعی كنار می رود و مصلحت گرایی به همین
جهت در فقه شیعی، حاكم است و حاكم فاسد بر برون حاكم بودن،بهتر
دانسته می شود، چون برای حفظ نظام اجتماعی، حاكم لازم است.
9. پس امر به معروف و نهی از منكر، با در نظر گرفتن قرارداد
اجتماعی می باشد و امر به معروف و نهی از منكر زمانی شكل می پذیرد
و به مرحله عمل می رسد كه زمینه عملی شدن آن، فراهم باشد، در این
صورت ازوجوب می افتد، چون امر به معروف و نهی از منكر بدون زمینه
عملی شدن آن، سبب هرج و مرج و سقوط نظام اجتماعی می شود و فقه شیعی
از آن به شدت دوری می كند.
10. از سوی دیگر، قراردادهای اجتماعی ملاك اصلی دیپلماسی شیعی واقع
نمی شود، چرا كه بدون امر به معروف و نهی از منكر، ركوداجتماعی به
وجود می آورد و زمینه فساد عمومی را فراهم می كند، زیراسلامت
ارتباطات و فرهنگ به پویایی همراه با ثبات (نه بحران) است، نه
واقعیت گرایی افراطی كه به رئالیسم سیاه تعبیر می شود و جامعه را
بدون هدف خواهد كرد.
11. قعود و قیام ائمه شیعه (ع) در توازن بین امر به معروف و نهی
ازمنكر و قراردادهای اجتماعی، تفسیر می شود. جنگ های امیرالمؤمنین
علیه السلام (صفین و جمل و نهروان) در همین چارچوب می گنجد، به این
علت كه همه جنگ طلب ها، شكنندگان قرارداد اجتماعی، یعنی (بیعت)
بودند و زمانی كه حاكمیت می پذیرد بر پذیرش قرارداد اجتماعی تأكید
می كند، هر چند امر به معروف و نهی از منكر را انجام می دهد.
12. صلح امام حسن (ع) با یك امیر طغیان گر؛ یعنی معاویه و محتوای
این قرار داد صلح نیز بر نظریه شیعی دیپلماسی ؛ یعنی امر به معروف
ونهی از منكر كه ناظر بر قرارداد اجتماعی است، تأكید می كند و
زمانی كه معاویه قرارداد شكنی می كند و بر خلاف قرارداد عمل می
كند، قیام امام حسین (ع) رخ می دهد و آن هم پس از دعوت مردم كوفه و
برای اجرای امر به معروف و نهی از منكر اتمام حجت می كند.
13. عدم قیام ائمه بعدی، و رد قیام های موردی توسط ائمه (ع) به
همین دلیل بود (البته رد خود قیام ها نبود، بلكه عدم فایده آنها
بود)؛ یعنی عدم خونریزی و عدم آشوب اجتماعی در تمامی ائمه اطهار یك
مبنای اصلی بود، ولی آنها در اوج امر به معروف و نهی از منكر
بودند، اذیت و آزارآنها توسط حكام ظالم دلیل بر این نكته بود.
14. امر به معروف و نهی از منكر، در قالب قراردادهای اجتماعی است
كه مبنای كل انبیاء و ائمه شیعه است كه سبب می شود نظام های جهانی
در جهان شناخته شوند و توجه مردم به آنها جلب می شود و جلب
نظرمردم، مشروعیت آن نظام ها را ساقط می كند و سپس انقلاب اسلامی
به وجود می آید و خشونت این نظام های جهانی است كه سبب هجوم مردم
بر آنها می شود و ساقط می شوند. تأكید امام خمینی بر انقلاب مردم
بدون جنگ مسلحانه، همان رهیافت اصلی دیپلماسی شیعه است و امر به
معروف و نهی از منكر جهانی توسط جمهوری اسلامی همراه با دیدن
قرادادهای جهانی، دیپلماسی اصلی می باشد كه گاهی به افراط؛ یعنی
هنجار شكنی جهانی و گاهی به تفریط؛ یعنی رئالیسم سیاه و پذیرش ظلم
جهانی منجر می شود.
منبع : مجله پگاه حوزه
